|
TEŞKİLÂTI ESASİYE
KANUNU |
|
|
|
Kanun Numarası : 85 |
|
|
|
Kabul Tarihi : 20/1/1337 (1921) |
|
|
|
Madde 1.-
(Özgün hali)
Hâkimiyet bilâ kaydü şart
milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat
ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir. |
|
|
|
Madde 1.- (Değişik : 29.10.1339 (1923) – 364 S.
Kanun) Hâkimiyet, bilâ kaydü
şart Milletindir. İdare usulü halkın
mukadderatını bizzat ve
bilfiil idare etmesi esasına müstenittir. Türkiye
Devletinin şekli Hükümeti, Cumhuriyettir. |
|
|
|
Madde 2.-
(Özgün hali)
İcra kudreti ve teşri salâhiyeti
milletin yegâne ve hakikî mümessili olan Büyük
Millet Meclisinde tecelli ve temerküz eder. |
|
|
|
Madde 2.- (Değişik : 29.10.1339 (1923) – 364 S.
Kanun) Türkiye Devletinin dini,
Dini İslâmdır. Resmi lisanı Türkçedir. |
|
|
|
Madde 3.- Türkiye Devleti Büyük
Millet Meclisi tarafından idare olunur ve hükümeti
<< Büyük Millet Meclisi Hükümeti >> unvanını taşır. |
|
|
|
Madde 4.- (Özgün hali) Büyük
Millet Meclisi vilâyetler halkınca müntahap âzadan
mürekkeptir. |
|
|
|
Madde 4.- (Değişik : 29.10.1339 (1923) – 364 S.
Kanun) Türkiye Devleti Büyük
Millet Meclisi tarafından idare olunur. Meclis,
Hükümetin inkısam ettiği şuabatı idareyi İcra
Vekilleri vasıtasiyle idare eder. |
|
|
|
Madde 5.- Büyük Millet
Meclisinin intihabı iki senede bir kere icra olunur.
İntihap olunan âzanın âzalık müddeti iki seneden
ibaret olup fakat tekrar intihap olunmak caizdir.
Sabık heyet lâhik heyetin içtimaına kadar vazifeye
devam eder. Yeni intihabat icrasına imkân
görülmediği takdirde içtima devresinin yalnız bir
sene temdidi caizdir. Büyük Millet Meclisi âzasının
her biri kendini intihap eden vilâyetin ayrıca
vekili olmayıp umum milletin vekilidir. |
|
|
|
Madde 6.- Büyük Millet
Meclisinin heyeti umumiyesi Teşrinisani iptidasında
davetsiz içtima eder. |
|
|
|
Madde 7.- Ahkâmı şer'iyenin
tenfizi, umum kavaninin vâz'ı, tadili, feshi ve
muahede ve sulh akti ve vatan müdafaası ilânı gibi
hukuku esasiye Büyük Millet Meclisine aittir.
Kavanin ve nizamat tanziminde muamelâtı nâsa erfak
ve ihtiyacatı zamana evfak ahkâmı Fıkhiye ve
hukukiye ile âdap ve muamelât esas ittihaz kılınır.
Heyeti Vekilenin vazife ve mesuliyeti kanunu mahsus
ile tâyin edilir. |
|
|
|
Madde 8.- Büyük Millet Meclisi
hükümetinin inkısam eylediği devairi kanunu mahsus
mucibince intihap kerdesi olan vekiller vasıtasiyle
idare eder. Meclisi icraî hususat için vekillere
veche tâyin ve ledelhace bunları tebdil eyler. |
|
|
|
Madde 9.- Büyük Millet Meclisi
Heyeti Umumiyesi tarafından intihap olunan reis bir
intihap devresi zarfında Büyük Millet Meclisi
Reisidir. Bu sıfatla Meclis namına imza vaz'ına ve
Heyeti Vekile mukarreratını tasdika salâhiyettardır.
İcra Vekilleri Heyeti içlerinden birini kendilerine
reis intihap ederler. Ancak Büyük Millet Meclisi
Reisi Vekiller Heyetinin de reisi tabiisidir. |
|
|
|
İDARE |
|
|
|
Madde 10.- (Özgün hali) Türkiye
coğrafi vaziyet ve iktisadi münasebet noktai nazaran
vilâyetlere; vilâyetler kazalara münkasem olup
kazalar da nahiyelerden terekküp eder. |
|
|
|
Madde 10.- (Değişik : 29.10.1339 (1923) – 364 S.
Kanun) Türkiye Reisicumhuru,
Türkiye Büyük Millet Meclisi Heyeti Umumiyesi
tarafından ve kendi âzası meyanından bir intihap
devresi için intihap olunur. Vazifei Riyaset yeni
Reisicumhurun intihabına kadar devam eder. Tekrar
intihap olunmak caizdir. |
|
|
|
VİLÂYET |
|
|
|
Madde 11.- (Özgün hali) Vilâyet,
mahallî umurda mânevi şahsiyeti ve muhtariyeti
haizdir. Harici ve dahili siyaset, şer'i, adlî ve
askerî umur, beynelmilel iktisadî münasebat ve
hükümetin umumi tekâlifi ve menafii birden ziyade
vilâyata şâmil hususat müstesna olmak üzere Büyük
Millet Meclisince vazedilecek kavanin mucibınce
Evkaf, Medaris, Maarif, Sıhhiye, İktisat, Ziraat,
Nafıa ve Muaveneti İçtimaiye işlerinin tanzim ve
idaresi vilâyet şûralarının salâhiyeti dâhilindedir. |
|
|
|
Madde 11.- (Değişik : 29.10.1339 (1923) – 364 S.
Kanun) Türkiye Reisicumhuru
Devletin Reisidir. Bu sıfatla lüzum gördükçe Meclise
ve Heyeti Vekileye riyaset eder. |
|
|
|
Madde 12.-
(Özgün hali)
Vilâyet şûraları vilâyetler
halkınca müntahap âzadan mürekkeptir. Vilâyet
şûralarının içtima devresi iki senedir. İçtima
müddeti senede iki aydır. |
|
|
|
Madde 12.- (Değişik : 29.10.1339 (1923) – 364 S.
Kanun) Başvekil
Reisicumhur tarafından
ve Meclis âzası
meyanından intihap olunur. Diğer vekiller Başvekil
tarafından gene Meclis âzası arasından intihap
olunduktan sonra heyeti umumiyesi Reisicumhur
tarafından Meclisin tasvibine arzolunur. Meclis hali
içtimada değil ise keyfiyeti tasvip Meclisin
içtimaına talik olunur. |
|
|
|
Madde 13.- Vilâyet şûrası, azâsı
meyanında icrâ âmiri olacak bir reis ile muhtelif
şuabatı idareye memur azadan teşekkül etmek üzere
bir idare heyeti intihap eder. İcra selâhiyeti daimi
olan bu heyete aittir. |
|
|
|
Madde 14.- Vilâyete Büyük Millet
Meclisinin vekili ve mümessili olmak üzere vali
bulunur. Vali, Büyük Millet Meclisi Hükümeti
tarafından tâyin olunup vazifesi devletin umumi ve
müşterek vazaifini rüyet etmektir. Vali yalnız
devletin umumi vazaifiyle mahallî vazaif arasında
tearuz vukuunda müdahale eder. |
|
|
|
KAZA |
|
|
|
Madde 15.- Kaza, yalnız idari ve
inzıbati cüz'ü olup mânevi şahsiyeti haiz değildir.
İdaresi Büyük Millet Meclisi Hükümeti tarafından
mansup ve valinin emri altında bir kaymakama
mevdudur. |
|
|
|
NAHİYE |
|
|
|
Madde 16.- Nahiye, hususi
hayatında muhtariyeti haiz bir mânevi şahsiyettir. |
|
|
|
Madde 17.- Nahiyenin bir şûrası,
bir idare heyeti ve bir de müdürü vardır. |
|
|
|
Madde 18.- Nahiye şûrası, nahiye
halkınca doğrudan doğruya müntahap âzadan terekküp
eder. |
|
|
|
Madde 19.- İdare heyeti ve
nahiye müdürü, nahiye şûrası tarafından intihap
olunur. |
|
|
|
Madde 20.- Nahiye şûrası ve
idare heyeti kazaî, iktisadi ve malî salâhiyeti haiz
olup bunların derecatı kavanini mahsusa ile tâyin
olunur. |
|
|
|
Madde 21.- Nahiye bir veya
birkaç köyden mürekkep olduğu gibi bir kasaba da bir
nahiyedir. |
|
|
|
UMUMİ MÜFETTİŞLİK |
|
|
|
Madde 22.- Vilâyetler, iktisadi
ve içtimai münasebetleri itibariyle birleştirilerek,
umumi müfettişlik kıtaları vücuda getirilir. |
|
|
|
Madde 23.- Umumi Müfettişlik
mıntakalarının umumi surette asayişinin temini ve
umum devair muamelâtının teftişi, Umumi Müfettişlik
mıntakasındaki vilâyetlerin müşterek işlerinde
ahengin tanzimi vazifesi umumi müfettişlere
mevdudur. Umumi müfettişler Devletin umumi
vazaifiyle mahallî idarelere ait vazaif ve
mukarreratı daimî surette murakaba ederler. |
|
|
|
MADDEİ MÜNFERİDE |
|
|
|
İşbu kanun tarihi neşrinden itibaren mer'i olur.
Ancak elyevm münakit Büyük Millet Meclisi 5 Eylül
1336 tarihli Nisabı Müzakere Kanununun birinci
maddesinde gösterildiği üzere gayesinin husulüne
kadar müstemirren müçtemi bulunacağı cihetle işbu
Teşkilâtı Esasiye Kanunundaki; 4 üncü, 5 inci, 6 ncı
maddeler gayenin husulüne elyevm mevcut Büyük Millet
Meclisi adedi mürettebinin sülüsanı ekseriyetle
karar verildiği takdirde ancak yeni intihaptan
itibaren mer'iyülicra olacaktır. |